Er zitten wat (bijna-)spoilers in, u weze gewaarschuwd.

Ook de muziek van de film is trouwens een aanrader.

Pas maar op!
Foto van THQ insider

Omdat ik die voortdurende anti-technologische moral panic grondig beu ben, even een lijst -vanuit geheugen- van alle vernieuwingen in media, entertainment & communicatietechnologie die ooit Het Einde Van De Beschaving gingen inluiden:

• De boekdrukkunst
• De roman
• De telefoon
• De radio
• Het stripverhaal
• De bioscoop
• Jazz
• Rock ‘n’ Roll
• De televisie
• Metal
• De videorecorder
• De computer
• Computergames
• Het internet
• Wi-Fi
• Sociale media

Op mij maken de moderne varianten van al die onruststokerij alvast weinig indruk. Verandering maakt bang, lijkt me de rode draad. Uiteindelijk heb je als technologievrije Amazone-indiaan nog altijd meer kans om gewelddadig om het leven te komen dan als inwoner van New York.

Gij zult geen foutmeldingen geven die onnodig zijn

Als mensen een telefoonnummer invullen, accepteer dan alles. Vraag niet om het gebruik van haakjes, schuine strepen, puntjes of net het vermijden daarvan. Dat is gewoon lui, want je kan die dingen prima gelijkvormig maken nadat de gebruiker het formulier heeft verstuurd.

Gij zult beleefd zijn in uw foutmeldingen

‘Vul een juist e-mailadres in!’ is geen beleefde foutmelding. ‘Kijk het ingevulde e-mailadres na’ is al een pak beter. ‘Het lijkt erop dat er iets mis is met het ingevulde e-maildres’ heeft mijn voorkeur.

Gij zult fout ingevulde velden op twee plaatsen aangeven

Meerbepaald bij het veld zelf, en bovenaan het formulier of onderaan bij de submit-knop. Zo is het voor de gebruiker moeilijk te missen.

Gij zult geen informatie vragen die niet nodig is

Mensen haten formulieren. Elk extra veld is een drempel en een reden om weg te gaan. Als iemand een handtas van €15 bestelt, hoef je daar geen heel enquêteformulier aan te verbinden. Vraag alleen wat je nodig hebt, en nodig de gebruiker achteraf eventueel uit zijn/haar profiel te vervolledigen. Als je iets met die gegevens doet. Als het alleen maar is ‘omdat het misschien ooit van pas komt’, laat het dan.

Gij zult het <label> element fatsoenlijk gebruiken

Vooral bij checkboxes en radiobuttons is het heel handig dat wanneer je op de tekst bij het vakje klikt, het betreffende vakje ook aan- dan wel uitgevinkt wordt. Maar ook bij tekstvelden is dat bijzonder praktisch.

Gij zult geen UI widgets vervangen door uw eigen geknutsel

Mensen zijn het gewend dat een tekstveld, een knop, een radiobutton en een checkbox er op een bepaalde manier uitzien. Daarvan afwijken is zelden een goed idee. Uploadvelden zijn wellicht een uitzondering. Het zelf wijzigen van formulierelementen kost bovendien tijd en moeite, en de kans is reëel dat het in heel wat (mobiele) browsers niet fatsoenlijk werkt.

Gij zult HTML5 field types gebruiken

De toekomst lacht ons toe. Vroeger hadden we voor een tekstveld alleen ‘text’ of ‘password’ als veldtype. In HTML5 is daar heel wat meer bijgekomen. ‘email’ bijvoorbeeld, of ‘number’. Op mobiele browsers zorgt het gebruik daarvan ervoor dat een specifiek schermtoetsenbord getoond wordt. Met resp. een prominente @ of alleen maar cijfertjes.

Gij zult labels boven de formuliervelden plaatsen

Uit het meeste gebruikersonderzoek blijkt dat die plaats optimaal scannen van het formulier toelaat en ook visueel rust geeft. Alle velden staan netjes onder elkaar en ‘vlaggen’ niet.

Gij zult de tabvolgorde respecteren

Ervaren gebruikers springen van veld naar veld met de tab-toets. Als je die volgorde door elkaar haalt, erger je in het beste geval die gebruikers. In het slechtste geval hebben ze het niet door en wordt het formulier fout verzonden.

Gij zult niet enkel client-side valideren

Javascript-validatie van formuliervelden is geweldig. Je kan meteen feedback geven en hoeft geen pagina te verversen. Maar erop betrouwen is nog wat anders. Voor je gegevens opslaat in een database moet je ze altijd checken op de server, zonder afhankelijk te zijn van Javascript-validatie in de browser.

Hoe dat ding er concreet uit gaat zien, is nog onbekend. Een universele login voor alle nieuwssites, al dan niet met een gedeeld betalingssysteem, meer weten we nog niet.

Laten we er voor het gemak even vanuit gaan dat het inderdaad een soort Spotify-model is. Je betaalt een vast bedrag per maand of per jaar, en vervolgens kan je alle artikels van de deelnemende sites zo vaak lezen als je maar wil. Volgens mij gaat dat niet echt werken, omwille van een aantal foute veronderstellingen.

Nieuws is geld waard

Oldskool

Er is niemand die nog wil betalen voor het kurkdroge nieuws. Het ‘wie, wat, waar en waarom’ wordt prima gedekt door gratis kranten en dito sites. Online kranten brengen regelmatig nauwelijks gewijzigde of eenvoudig vertaalde persmededelingen als nieuws, dat is een recept waar geen kat voor wil betalen. Als Disney de overname van LucasFilm aankondigt, heb je allang geen krant(ensite) meer nodig om dat te achterhalen. Met cartoons en al.

Het gevaar zit erin dat men het goedkoop zal willen houden, om toch niet iedereen weg te jagen, en dus nog altijd op advertenties zal moeten rekenen. En dan heb je het slechtste van twee werelden: irritante banners op een betaalsite. Dat je voor een papieren krant ook betaalt en dat daar ook advertenties in staan, is in een online-context niet zo relevant.

Er is een groot publiek voor kwaliteitsjournalistiek

Volgens mij is dit een grote misvatting die gebaseerd is op oud ‘papierdenken’. Volgens die redenering zouden kwaliteitskranten hun pre-Internetcirculatie ook digitaal moeten kunnen halen, als ze de meerwaardezoekende lezer maar zover kunnen krijgen om te betalen. Helaas is die meerwaardezoekende lezer schaarser dan men denkt, en bovendien minder trouw. Een jaar of twintig geleden stond het intellectueel om met De Standaard of De Morgen op de trein te zitten. Een abonnement op of het dagelijks kopen van die kranten was een statussymbool, iets wat je deed als je tot een bepaalde in-crowd wilde behoren. Maar dat klopt niet meer. Qua zichtbare statussymbolen hebben we dezer dagen Macbooks en iPads. Daar kan je weliswaar ook de krant op lezen, maar het hoeft geenszins om hetzelfde effect te bereiken. De De Standaard app installeren is ruim voldoende.

Ik kan me vergissen, maar volgens mij is het aantal kopers van de papieren kwaliteitskranten altijd hoger geweest dan het aantal lezers. Daarmee bedoel ik niet dat die kranten zomaar in de prullenbak gekieperd werden. Eens je ‘m gekocht heb, lees je ook wel. Maar de motivatie om die krant te kopen was niet zo vaak een hunkering naar betere journalistiek, maar eerder ‘iets wat zo hoorde’. Mensen die echt actief op zoek gaan naar meer dan het eenvoudige nieuws, zijn zeldzaam. En ze hoeven voor die meerwaarde ook geen krant meer te kopen.

Het probleem is versnippering

Hierbij wordt verondersteld dat een lezer niet apart wil inloggen (en betalen) voor al die verschillende sites, en er één toegangspunt moet voorzien worden zodat een lezer niet telkens opnieuw moet inloggen. Maar zo’n toegangspunt bestaat al, en het heet Facebook. Als het puur om inloggen gaat, heb je niet meer nodig. Als elke site individueel nog kan bepalen waar er wel en niet voor moet betaald worden, volstaat een Facebook-login prima. Mensen die courant online geld uitgeven (mezelf incluis) hebben allang systemen ontdekt om dat te vereenvoudigen. Google Wallet en Paypal zijn bestaande oplossingen voor dat probleem. Het is als uitgever natuurlijk interessanter om de volledige controle over de hele cyclus in de hand te houden, maar welke boodschap heeft een lezer daaraan?

Mensen willen artikels lezen

Volgens mij vindt dit zijn oorsprong in het silodenken van weleer. In die visie heeft een bepaalde lezer een bepaalde nieuwsbron waar ‘ie zich aan houdt. Maar in het sociale Internet van vandaag is die nieuwsbron vaak de medemens. Er wordt over Facebook en Twitter al wel eens gesproken alsof het nieuwsmedia zijn, maar dat klopt niet (helemaal). Sociale media faciliteren enkel onderlinge communicatie tussen hun gebruikers, waardoor traditionele verspreiders van nieuws goeddeels overbodig worden. Een artikel op een gereputeerde nieuwssite dient nog als validering, maar de lezer hoort het nieuws vaak het eerst van een andere lezer. Samen hetzelfde nieuws delen is enorm belangrijk, en schept en gedeelde cultuur. Door artikels achter een betaalmuur te steken, maak je dat delen onmogelijk, en zullen lezers wegblijven. Slechts een minderheid zal blijven terugkeren om artikels te lezen. De meerderheid zal elders open nieuwsbronnen zoeken, al zijn die dan misschien van mindere kwaliteit.

Zo, dat waren de redenen waarom het de foute kant kan op gaan. Moet alles dan gratis blijven en zijn journalisten veroordeeld tot de hemelse dauw om te overleven? Ik hoop het niet, maar het is tijd voor wat marketing. Op één of andere manier moet kwaliteitsjournalistiek iets worden waarmee de koper kan uitpakken. Ik vind persoonlijk dat Thomas Baekdal dat goed heeft opgelost: je betaalt voor zijn Plus-artikels, en je kan -als betalende lezer- die artikels zoveel delen als je wilt. Wie die link dan bezoekt, ziet dat jij het artikel gedeeld hebt. En volgens mij zijn er meer mensen te vinden die willen laten zien dat ze betalen voor kwaliteitsjournalistiek dan er mensen zijn die ervoor willen betalen zonder het te etaleren.

Een Edcamp is eigenlijk een barcamp, maar dan over onderwijs. En zoals het een barcamp betaamt, moeten de deelnemers alles zelf doen. Uw dienaar maakte soep. Pompoensoep, volgens een soort ‘recept 2.0′ proces ontstaan:

Een paar weken geleden ging ik op bezoek in een Yetiklas, en aten we ‘s middags bij collega Bavo thuis (wij ambtenaren zijn zuinig). Daar was pompoensoep, pompoensoep met een bijzonder smaakje. Er zat namelijk kokosmelk in. Een geniale combinatie, vond ik toen al.

Dan dus een recept gegoogled van pompoensoep met kokosmelk, dat was vrij snel beklonken. Vervolgens dat recept op de houswarming van Yvette even aan nog een derde collega voorgelegd, nog eens diep nagedacht en wat kleine aanpassingen doorgevoerd. En aldus ontstond dit postmoderne gecrowdsourcete recept voor pompoensoep. Vegan en al:

De gedomesticeerde mens

Op het festival van de creativiteit in Turnhout vorige week, lanceerde Flanders DC ook meteen een nieuw idee: de creativiteitspreek. Gebaseerd op de Sunday Sermons van de London School of Life. Het idee is dat een prominent denker gedurende ca. een uur een ‘preek’ komt geven over een onderwerp dat hem/haar na aan het hart ligt, met creativiteit als insteek. Voor deze allereerste keer mocht Dirk Draulans de spits afbijten.

Geweldig idee vind ik dat, zo’n opnieuw uitgevonden preek-concept. Toch bleef ik met Dirk Draulans wat op mijn honger zitten. Dat ligt alvast niet aan ‘s mans spreektalent, hij is erg goed met een publiek. Maar de thematiek was toch wat dunnetjes. Om te beginnen was het vrij doorzichtig dat Draulans vooral zijn nieuwe boek kwam aanprijzen. Het hele concept van creativiteit was er wat bijgesleurd. Op zich is daar niets mis mee, maar van een creativiteitspreek verwacht ik wel wat meer.

Bovendien vertelde Dirk Draulans niet zo gek veel nieuwe dingen. Dat kan aan mij liggen. Ik heb namelijk sinds jaar en dag een abonnement op het schitterende New Scientist. Dat is een Brits populariserend-wetenschappelijk weekblad. Ik heb dat abonnement ooit genomen door een interview te lezen met wijlen Douglas Adams, waarin de man stelde dat het één van zijn grote inspiratiebronnen was. Ik heb er nooit spijt van gehad.

Enfin, terzake. Dankzij New Scientist was ik al op de hoogte van heel wat evolutionair-biologische ontdekkingen die Draulans aanbracht. Dus het was een beetje een herhalingsles.

De kern van Draulans’ betoog was dat de mens eigenlijk een heel zachtaardige en sociale diersoort is. Volgens hem komt dat doordat de mens zichzelf aan het domesticeren is. Een hond is ook minder wild dan een wolf, koeien en schapen zijn ook pakken minder gevaarlijk dan hun wilde verre voorouders.

Daar komt bij dat sinds de opkomst van actief vaderschap vrouwen mannen kiezen die minder testosteron produceren, want die zijn betrouwbaarder aanwezig op lange termijn. En nee, actief vaderschap is er niet sinds de jaren ’70 maar sinds vaders weten wie hun kinderen zijn, een paar honderdduizend jaar geleden.

Door groeiend zelfbewustzijn zijn mensen ook gaan beseffen dat de ander levend meer waard is dan dood. Waar vroege mensengroepen elkaar totterdood bevochten, wordt er nu veeleer samengewerkt. Het resultaat van dat sociale inzicht is de economie.

Dankzij het Internet onthouden we steeds minder. Vroeger kenden we de telefoonnumers van alle vrienden en nabije familie uit het hoofd, nu zitten in het geheugen van een gsm. En zo gaat dat met de meeste dingen: wat we willen weten, zoeken we op. Steeds opnieuw. Wat dat voor onze toekomstige evolutie zal betekenen, weten we uiteraard nog niet.

Dat zijn allemaal boeiende en waardevolle inzichten, maar het is ook niet zoveel meer dan een opsomming van bestaand onderzoek. Een coherent gestructureerde en wervend vertelde opsomming, maar toch.

Mijn conclusie is dan ook dat deze creativiteitspreek niet voor mij bedoeld was, maar toch eigenlijk ook geen creativiteitspreek was. Eerder een interessant overzicht van up-to-date onderzoek over waar we als mensen vandaan komen. En een beetje reclame voor een boek. Dat boek is trouwens een geweldig kerstcadeau voor curieuze mensen die geen abonnement op New Scientist hebben.

Opvallende keynote-spreker was Andrew Keen. Beroemd en berucht geworden met zijn boek The Cult of the amateur. De man stelt daarin dat de opkomst van blogs en user-generated content in het algemeen ronduit rampzalig is voor de professionele auteur. Zowel Google als Wikipedia worden zwaar op de korrel genomen en parasieten genoemd.

Op het internet kweekt alles als konijnen

Ik heb Keen toendertijd ook bezig gezien in talkshows en debatten, en was -het zal je niet verbazen- weinig gecharmeerd door zijn betoog.

En nu heeft ‘ie een nieuw boek geschreven: Digital Vertigo. Goeddeels hetzelfde pessimisme, maar met het accent op social media. Ik wilde graag horen wat Keen daarover te vertellen had, qua voordeel van de twijfel en zo. Ziehier mijn opinie. Met op het einde een constructieve twist. Wait for it.

Keen is leep, zoveel is zeker. Hij toont een fragment van één van de beste films aller tijden: Vertigo. Daarin wordt een detective (James Stewart) verliefd op een rijke erfgename uit San Francisco die nadien een bedriegster blijkt te zijn. Hij wordt dus verliefd op iets wat niet bestaat. En volgens Keen is dat precies wat er op Facebook gebeurt. We construeren beelden van onszelf en anderen waar we vervolgens verliefd op worden, en verliezen zo elke aanraking met de realiteit. En op het einde zullen we, net als Kim Novak in Vertigo, dodelijk te pletter storten.

En dat is dus leep: je neemt de plot van een dijk van een filmklassieker, trekt wat parallellen met het hedendaagse Internetgebruik, en dus is het rampscenario dat je verkondigt ook waar. Je overgiet het met een sausje van intellectualisme -hij vernoemde Hegel- en dan heb je nog meer gelijk.

Keen haalde de Highlight-app aan als een voorbeeld van hoe ver het ocharme ondertussen gekomen is. Highlight toont je informatie van mensen die fysiek in je buurt zijn, maar die je niet noodzakelijk ook kent. Dat is behoorlijk voyeuristisch, vind ik ook. Highlight is dan ook het soort app dat wellicht goed scoort bij (semi-)professionele netwerkers, maar voor de rest weinig mensen echt aanspreekt. En die fout maakt Keen veel: hij koppelt anekdotes (mensen die elke maaltijd fotograferen en op Facebook zetten) aan de hype-cultuur van Silicon Valley en ziet dan een duistere toekomst waarin we elkaars Big Brother zijn en ons enkel nog kunnen wentelen in zelfbeklag omdat we niet kunnen zijn wat anderen van ons verwachten. Alsof de gehypete waanbeelden van elke overroepen startup ook werkelijkheid zullen worden.

Al dat eindeloos delen en liken leidt ook nergens toe, volgens Keen, er ontstaat niets nieuws uit. Want -ga er even voor zitten- Steve Wozniak heeft de PC helemaal op zijn eentje uitgevonden, zonder al dat social gedoe. Wie ook maar een beetje zijn geschiedenis kent, weet dat dat complete onzin is. De eenzame uitvinder is een mythe, en dat weten we eigenlijk al eeuwen.

Voor mij viel Keen compleet door de mand. Een tafelspringer die er vooral op uit is controversieel te zijn en daarmee boeken te verkopen (wat hij later die dag ook letterlijk stond te doen). De cynicus die alles op de slechtst mogelijke manier interpreteert en elke extreme uitwas veralgemeent. Wie een betere kritiek op Facebook en consoorten wil lezen, leest beter Program or be Programmed van Douglas Rushkoff. Daar kan je wat mee, namelijk. Na Andrew Keen kan je alleen nog maar bang zijn en verlangen naar vroeger, toen alles beter was.

Mooi contrast daarmee waren Robert Levine en Aram Sinnreich. Die hadden het meerbepaald over auteursrecht, en welke richting het daarmee uit moet in deze digitale wereld waarin het concept ‘kopie’ vaak etherische vormen aanneemt. Beide gaven ze eerst een presentatie, met nadien een debat. Veel genuanceerder dan Keen, beter onderbouwd en met ideeën voor de toekomst.

Het voornaamste argument van Robert Levine was dat technologiebedrijven (met name Google) vóór een open Internet en lakse auteursrechten zijn omdat ze zo kunnen profiteren van het werk van auteurs zonder ervoor te hoeven betalen. Of dat individuele bloggers of grote mediaconcerns zijn, doet daarbij niet terzake. De zogezegd nobele motieven van Google (vrije toegang tot kennis) zijn dus niet zo zuiver. Getuige daarvan is het feit dat de populairste torrent Fast Five is, niet meteen een ijkpunt van cultuur. Levine ziet een duidelijk onderscheid tussen distributeurs en consumenten. Een tiener die al eens gratis een bioscoop binnenglipt is iets anders dan een tiener die in de bioscoop werkt, illegale kopieën buitensmokkelt en voor grof geld verkoopt. Distributeurs van illegale content moeten dus vervolgd, maar consumenten voor de rechter slepen is volgens Levine vooral slechte PR.

Aram Sinnreich erkent grotendeels hetzelfde probleem, maar stelt dat we vooral op zoek moeten gaan naar manieren om met de veranderde context om te gaan. Het is onmogelijk geworden om inhoud geheel en al binnen een walled garden te houden en te controleren wie wanneer toegang heeft en aan welke voorwaarden. Vernieuwende businessmodellen zijn de enige uitweg en de enige manier om geld te blijven verdienen aan cultuurproducten. iTunes en Spotify hebben ervoor gezorgd dat er weer betaald wordt voor muziek, maar het landschap is wel grondig hertekend. Het is Apple dat nu vooral geld verdient aan muziekverkoop, en niet meer de labels. Mensen kopen weer individuele nummers en geen heelder cd’s meer, wat volgens Sinnreich de grootste oorzaak is voor de dalende muziekverkoop. Waar nu het echte geld zit is in gebruiksgemak. Apple, Spotify en Amazon tonen dat ook aan: als het aanbod groot is en de toegang gemakkelijk, wordt er vrij vlot betaald. Weinig mensen gaan nog de moeite doen om torrents te zoeken en te downloaden als dezelfde inhoud met één klik aan te kopen is en je zelfs tegemoetkomt via aanbevelingen allerhande.

De toekomst is dus wat ‘ie is, terug naar het verleden kunnen we niet. En Vertigo is een betere film dan Fast Five, dat wil ik toch ook nog even meegeven.

Dit videootje heb ik ontdekt in een artikel over hauntology op Boingboing. Daarin wordt gesteld dat ons cultureel verleden dermate gedigitaliseerd en verspreid is, dat het steeds meer ook deel gaat uitmaken van onze culturele toekomst. Via remixes, remakes, mashups, enzovoort. De pijl van de tijd gaat in het post-digitale tijdperk niet langer in één richting, maar in een cirkel.

Denk daar maar eens over na, volgende keer als je naar Transformers Prime kijkt.