Das Weiße Band
Donderdag heb ik de nieuwste film van Michael Haneke gezien: Das Weiße Band.
Een bevreemdende, beladen, quasi muziekloze film over de oorsprong van het kwaad. Haarscherpe montage, perfect afgemeten acteerprestaties en een prachtige fotografie. Kortom, een ideale donderdagavond, zo alles bij elkaar.
Het verhaal speelt zich af in een Noordduits dorp in 1913, vlak voor de Eerste Wereldoorlog. Haneke onderzoekt met de film waar de oorsprong ligt van de halve eeuw terreur en geweld na 1914. Hij woelt en graaft in de duistere kanten van De Mens (heus niet alleen Den Duits) naar hoe het kwaad in het algemeen begint, want deze film reikt verder dan de twee Wereldoorlogen, tot aan Vietnam, Srebrenica, elf september, Palestina, Rwanda, Guantánamo, …
In het dorp doen zich een aantal vreemde misdaden voor. Het paard van de dokter wordt ten val gebracht door een onzichtbare struikeldraad. Een schuur wordt in brand gestoken. Een mentaal gehandicapt kind wordt zwaar mishandeld en in het bos vastgebonden. Een vrouw heeft een ‘arbeidsongeval’.
Een belangrijke rol is weggelegd voor kinderen en hoe zij via hun omgeving kunnen opgroeien tot onmensen. Letterlijk de oorsprong van het kwaad, dus. Haneke heeft zevenduizend kinderen gecast en daaruit de dertig belangrijkste kinderrollen gekozen. Ze zijn dan ook allemaal perfect in hun rol, ze bepalen bij uitstek de sfeer en de spanning van de film.
Genadeloos doorprikt Haneke het idee van de kinderlijke onschuld. Het is een publiek geheim dat kinderen ongekend wreed kunnen zijn. De kinderen in deze film geven je koude rillingen, en tegelijk zijn ze meelijwekkend omdat ze slachtoffer zijn van de omstandigheden. De kinderen in deze film zijn de bruinhemden die twintig jaar later door de straten van Berlijn zullen marcheren.
Het is ook een anti-religieuze film, zeker het soort religiositeit dat wentelt in zonde, boete, deugd, (on)reinheid, lijden, enzovoort. Het gezin van de dominee is koud, hard en liefdeloos. ’s Mans kinderen sidderen en beven voor de toorn van hun vader die van hen de absolute deugd verwacht. De titel van de film verwijst naar het witte lint dat de kinderen om hun arm moeten dragen als herinnering aan hun onschuld, om hen voor bekoringen te bewaren. Een schuldcomplex als opvoedstrategie, kortom. De kinderen werken hun onmacht uit in blinde wreedheid, zo wordt tenminste gesuggereerd. Wat je concreet ziet zijn bescheiden, doodbrave, stille kinderen die nooit lachen. Het geeft je rillingen tot op het bot. De ware toedracht van de misdaden in het dorp wordt nooit onthuld.
Er wordt ook een voice-over gebruikt: de dorpsonderwijzer die het allemaal heeft meegemaakt en tientallen jaren nadien zijn verhaal vertelt. Een ingreep die zelden echt werkt, maar hier wel op z’n plaats is omdat het afstand schept.
De film deed me bij momenten denken aan Dogville en aan Blue Remembered Hills. Vooral de sfeer van die eerste vind je hier ook terug, er zit bovendien ook een voice-over in.
De trailer, die Das Weiße Band eigenlijk geen recht aandoet:
