Automaton

Dit boek van Tom Holland had ik al een tijdje op mijn ‘te lezen’ lijstje staan, en ‘t is er uiteindelijk van aan ‘t komen, elke treinrit een stukje meer.

Het gaat over de periode rond het jaar 1.000 in Europa. Toen blijkbaar iedereen vermoedde dat het Einde der Tijden er, duizend jaar na de geboorte dan wel de verrijzenis van Christus, zat aan te komen. Het is het begin ook, van het Europa zoals we het nu kennen, met het ontstaan van wat later Frankrijk en Duitsland zouden worden.

Het is en blijft non-fictie, en dit soort boeken kan snel een heel erg saaie opsomming van plaatsen en data worden. Maar Tom Holland maakt er een wervelend verhaal van, het leest als een film van Peter Jackson. De beschrijving van het dagelijks leven in die duisterste middeleeuwen zit vol inleving. Je leest én voelt hoe Europa toen een nog grotendeels woest continent was vol mysterieuze barbarenvolkeren, wilde dieren en andere gevaren. Hoe Saraceense slavenhandelaars en Vikingschepen een voortdurende bedreiging waren. En hoe het Byzantijnse Rijk langzaam verpieterde.

Om de sfeer en de schrijfstijl te schetsen, een fragment waar de Engelse koning zich realiseert dat zijn rijk belaagd wordt door Vikingen:

An alarming realisation was dawning over Ethelred: that there were simply too many pirates infesting English waters for them all to have originated in Ireland. So immense was the treasure piled up in his kingdom, it appeared, that its glint was showing even beyond the grey expanse of the mist-filled northern seas, in Scandinavia. How telling it was, for instance, that the most feared of all the Viking captains should have been a man ’skilled in divination’, whose talent for throwing the bones of birds and reading in them the pattern of what might otherwise have remained hidden had won for him the sinister nickname of ‘Craccaben’ – ‘Crowbone’. Olaf Trygvasson was a Norwegian, a man of the ‘North Way’, a realm so far distant from all that made for Christian order that even its women, it was said, grew beards, ‘and sorcerers and enchangers and other satellites of Antichrist’ swarmed everywhere. Whether as a consequence of necromantic skills or not, Trygvasson certainly had a nose for loot; and sure enough, like a raven tracking the perfume of carrion, he had ended up haunting the English sea lanes.

En zo gaat dat maar door. Een beter geschreven boek over de middeleeuwen zal je zelden tegenkomen. Aanrader dus, hopelijk krijgt ‘ie vroeg of laat een degelijke vertaling.

Gemakkelijker gezegd dan gedaan. Mijn grootste risico op dat vlak zijn boeken, en dan vooral online. Ik lees ergens een bespreking of een blogbericht over een boek, en klik-klik-klik, het zit al in m’n Amazon mandje en even later in m’n brievenbus.

No more! Tegenwoordig hanteer ik een Google Spreadsheet waarin ik alle interessante boeken noteer, inclusief ISBN nummer. Op geregelde tijdstippen koop ik er daar dan een paar van, of haal ik ze in de bib. Sommige schrap ik na een tijdje ook gewoon.

Het rondneuzen in Fnac of andere boekhandel is dankzij Thijs ondertussen ook vervangen door een (bijna) wekelijks bezoek aan de bib.

Cory Doctorow – Little Brother

In Internetland is Cory Doctorow een fenomeen. SF-auteur, blogger, columnist en activist. De man houdt er een erg uitgesproken, en goed gefundeerde, mening op na over al wat met auteursrecht en online privacy te maken heeft.

Little Brother is een jeugdroman die gaat over een jongen van een jaar of zestien, Marcus Yallow. Hij wordt door zijn activiteiten als hacker verdacht van een terroristische aanslag. Het Department of Homeland Security sluit hem op, mishandelt hem, bedreigt hem zelfs met deportatie naar een anonieme overzeese gevangenis.

Je moet toch een beetje een nerd zijn om dit boek echt goed te vinden, denk ik. Het hoofdpersonage en al zijn vrienden zijn ten slotte computergeeks. Maar ze zijn stuk voor stuk sympathiek en vooral heel erg gewoon. Nergens krijg je het gevoel dat het verhaal over supermensen met onnatuurlijke mogelijkheden gaat. Het shockerende aan het hele boek is dat Doctorow het arresteren en mishandelen van een zestienjarige, en daarmee het afglijden van een samenleving naar de staatsterreur, perfect geloofwaardig neerzet. Het zou kunnen gebeuren, en het kan je buurjongen of kind zijn.

Je kan het boek bovendien gratis downloaden en doorgeven aan wie je maar wil. Creative Commons FTW!

Guillermo Del Toro & Chuck Hogan – The Strain

Rond dit boek is nogal wat te doen geweest in het milieu, zijnde SF- en horrorfanaten op het Internet. De verwachtingen waren dan ook hooggespannen, Guillermo Del Toro is tenslotte de regisseur van Pan’s Labirynth.

The Strain is het eerste deel van een trilogie rond een vampierplaag die Manhatten inpalmt. Het boek volgt de klassieke horror-/thrillerstructuur waarbij verschillende verhaallijnen eerst onafhankelijk van elkaar worden opgestart, om vervolgens meer en meer in elkaar verwikkeld te geraken. Dat biedt namelijk mogelijkheden te over voor spannende cliffhangers.

Om te zeggen dat dit boek me tegenviel, gaat te ver. Het is een erg goed geschreven thriller met degelijke personages en een geloofwaardig plot, zelfs met vampiers. Ik was mee.

Maar het drijft mij wat te veel op clichés. Ik had voortdurend het gevoel dat ik naar een typische Amerikaanse thriller zat te kijken terwijl ik het las. Het hoofdpersonage, Eph Goodweather, is een wetenschapper die aan het hoofd van een epidemologisch rapid response team staat. Hij zit tegelijk verwikkeld in een echtscheidingsprocedure, met als inzet het hoederecht over zijn zoontje. Klinkt bekend. Uiteraard geloven zijn oversten hem niet als hij hen uitlegt wat voor plaag de stad New York teistert. One man, alone against the odds etcetera.

De Van Helsing van dienst is een oude Pool die de concentratiekampen overleefd heeft en nu een pandjeshuis in New York uitbaat. Voor het overige komt hij zo uit Bram Stoker’s Dracula.

De vooralsnog mysterieuze antagonist is een schatrijke zakenman die door een slepende ziekte aan de ijzeren long gekluisterd ligt. Hij staat aan het hoofd van een wat schimmig zakenimperium en woont alleen in een uitgestrekt penthouse. Ook dat klinkt bekend.

Ik denk niet dat ik deel twee en drie van deze trilogie ga lezen, maar ik heb ook geen spijt van dit eerste deel.

Bas Haring – Kaas en de Evolutietheorie

Na het lezen van De IJzeren Wil ben ik meteen het bekendste werk van Bas Haring in de bib gaan halen. Kaas en de Evolutietheorie is gericht op jongeren (ik schat van een jaar of dertien) en legt erg helder de evolutietheorie uit. Als je leest dat 80% van de moslimjongeren niet gelooft in de evolutietheorie, dan zou ik hen dit boek willen laten lezen.

Niet voor niets heeft dit boek de Gouden Uil gewonnen. Het stelt de evolutietheorie niet voor als een complex en onbegrijpbaar kluwen van jargon, maar net als een logisch geheel van op zich eenvoudige delen. We hebben allemaal over Darwin geleerd op school, maar ik begreep het pas echt na het lezen van The Ancestor’s Tale en dit boek. Wat Kaas en de Evolutietheorie schitterend doet is wetenschap vertalen naar eenvoudige, begrijpelijke taal.

Een aanrader dus, en niet alleen voor dertienjarigen.

Chris Anderson – The Long Tail

Chris Anderson is hoofdredacteur van Wired, een blad dat al sinds de vroege jaren ‘90 het hele Internet en al wat rond technologie en progressief denken hangt, opvolgt. Meestal met een -tegenwoordig zeldzame- oprecht positieve inslag. Het wordt binnenkort beter dan nu, en daarin heeft technologie een belangrijk aandeel.

Chris Anderson zelf belichaamt die mentale instelling. The Long Tail gaat over de nieuwe marktwerking die ontstaat dankzij de belachelijk lage distributiekosten via het Internet. De Long Tail uit de titel slaat op het fenomeen dat maar een zeer klein percentage uit het productaanbod van een winkel in echt hoge aantallen verkocht wordt. Na die ‘fat head’ komt de ‘long tail’: een quasi eindeloze lijst producten waarvan er -per product- veel minder verkocht worden. In z’n totaliteit is die ‘long tail’ wel veel omvangrijker dan de kleine verzameling toppers. Een cd-winkel verkoopt maandelijks misschien 5000 exemplaren van een hitsingle, maar verkoopt 20.000 exemplaren van al de rest bij elkaar geteld.

In een klassieke winkelsetting met beperkte uitstal- en opslagruimte is het zinvol om je te concentreren op de ‘hits’: die producten waarvan je het meeste verkoopt. De rest dient enkel om klanten te lokken met het idee van ‘volledigheid’ en neemt vooral veel plaats in.

Maar op het Internet gelden andere regels. Amazon, bijvoorbeeld, heeft een quasi oneindige stock. De kosten om een bepaald obscuur boek in de virtuele Amazon-rekken te houden, zijn vele keren lager dan bij een klassieke boekhandel. Daardoor wordt het interessant voor Internetwinkels om zich te richten op nicheproducten, op de staart van de verkoopgrafiek: The Long Tail.

Dat is, in het kort, de stelling van Chris Anderson. Een stelling waar ik me wel in kan vinden, maar die natuurlijk ook z’n grenzen heeft. Soms merk je dat Anderson de zaken net iets te rooskleurig voorstelt. Het Internet zorgt ervoor dat webwinkels een erg uitgebreid niche-aanbod kunnen voorleggen, maar het zorgt er ook voor dat er binnen die niches ook weer hits en flops ontstaan en dat het nog steeds vechten is om rendabel te worden en te blijven.

Zeer de moeite om te lezen. Goed geschreven en met sterke cases. Chris Anderson heeft proefteksten uit het boek op voorhand aan zijn bloglezers voorgelegd, en dat merk je. Zijn argumenten zitten ijzersterk in elkaar.

Eric Abrahamson & David H. Freedman – A Perfect Mess

Ik ben in een voortdurend gevecht verwikkeld met rommel, en ik vermoed dat ik niet alleen ben. Dit boek is een poging om de voordelen van rommel eens wat meer in de verf te zetten. Ik heb het ondertussen wel gehad met de zoveelste organisatietip om je agenda of mailbox perfect in te delen, je werkplek paperless en je huis brandschoon te houden. Dit leek me dan ook het perfecte excuusboek om nooit meer te moeten opruimen.

Viel dat tegen. Het was eigenlijk net het omgekeerde. Wie op zoek is naar staalhard wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat rommel te verkiezen is komt van een kale reis terug. Al wat je in A Perfect Mess ontdekt, is dat een bescheiden wanorde efficiënter is dan maniakale orde. De nazi’s worden er zelfs bijgesleurd om aan te tonen waartoe overdreven ordelijkheid kan leiden (I kid you not). Ik heb de auteur er via e-mail dan ook op gewezen dat als er nu uitgerekend één regime is dat de complete willekeur koppelde aan incopetentie, ondoorzichtige structuren en bestuurlijke waanzin, het wel nazi-duitsland was. Ik heb daar ook een mea culpa als antwoord op gekregen, maar het blijft toch een kemel.

Verder staan er nog wel wat anecdotes in over hoeveel tijd je wel niet verspeelt met opruimen de hele tijd, en met het bedenken van allerlei organisatieschema’s en -systemen. Ja, dat wist ik al. Maar de conclusie is dat je wanorde wel beheersbaar moet blijven, anders wordt het weer inefficiënt. Je moet een evenwicht vinden, zeggen de auteurs. Tja, dat weet iedereen wel. Wat ik wel eens zou willen lezen is hoe je zonder al te veel moeite dat evenwicht bereikt en ook nog behoudt.

Ik kan je in het kort het resultaat van mijn persoonlijk onderzoek meegeven: wat papieren en tijdschriften op je bureau zijn geen ramp, maar als je je scherm niet meer kan zien, moet je toch opruimen.

Larry Niven – Ringworld

Een klassieke ‘harde’ SF-roman. Technisch-wetenschappelijk sterk onderbouwd, op dat vlak staat de roman na veertig jaar nog steeds overeind als een huis. Hier geen vage new-age pseudowetenschap, maar de harde wetten van de fysica. Het is een plezier om deze ontdekkingstocht te lezen met het besef dat elk facet van de zorgvuldig opgebouwde wereld grondig bestudeerd is.

Maar, en dat hoeft niet te verbazen, de personages en hun verhoudingen doen erg gedateerd aan. Het meest buitenaardse personage, Nessus de Puppeteer, heeft nog het beste de tand des tijds doorstaan. Maar de menselijke protagonisten komen zó uit de jaren zestig gewandeld. Louis Wu is een playboy, een macho die vrouwen objectiveert en Teela Brown is grotendeels een dom wicht.

Jammer, want voor het overige is Ringworld zeer de moeite. Gewoon niet vergeten dat je een boek uit 1970 leest en alles komt goed.

‘t Is weer voorbij, die lange zomer. De afgelopen maanden heb ik aardig wat boeken verslonden. De volgende dagen telkens een boek, met een korte (en erg subjectieve) beoordeling. Je doet ermee wat je wil, voor op die regenachtige herfstmiddagen en lange winteravonden die er ongetwijfeld zitten aan te komen. Ik zet alvast weer elke avond thee.

Voorwaar, het eerste boek:

Bas Haring – De IJzeren Wil

Een boek over kunstmatige en dierlijke intelligentie, en haar relatie tot wat het betekent voor de unieke status die wij ons als mensen aanmeten.

Geschreven in de typische en erg toegankelijke stijl van Bas Haring, heel aangenaam om lezen. Toevallig was ik net voor dit boek begonnen aan Het Begin van Alle Dingen van Hans Küng, en dat is op aardig wat manieren de complete tegenpool van De IJzeren Wil. Moeilijke, complexe zinnen, geschreven door een theoloog die blijkbaar geen al te hoge pet op heeft van de natuurwetenschappen (hoewel hij bij hoog en bij laag het tegenteel beweert). Ik ben ongeveer halfweg geraakt. Op vakantie geef ik het al wat sneller op.

Enfin, terug naar Bas. In De IJzeren Wil breekt hij hoofdstuk voor hoofdstuk elk ‘fundamenteel’ onderscheid tussen mensen, dieren en denkende machines af. Bas Haring gaat daarbij op zoek naar fundamentele verschillen en overeenkomsten, waardoor hij -vind ik- soms te snel voorbijgaat aan de realiteit van alledag. Computers schrijven geen romans, en konijnen denken niet na over de essentie van de kosmos. Maar au fond sluit Bas Haring niet uit dat het ooit zover zal komen. Tja, dat lijkt me evident. Maar het kan aan mij liggen.

Over het algemeen is het een erg onderhoudend boek vol met intrigerende gedachtenexperimenten. Hoe slim zou je stofzuiger moeten zijn voor het moord is om ‘m naar het containerpark te brengen. Denk daar maar eens over na.

Het is beroepsmisvorming, maar vaker dan ik zou willen toegeven koop ik een boek omwille van de cover. Zo ook bij The Yiddish Policemen’s Union van Michael Chabon. Ik had één of twee erg positieve reviews gelezen, maar enkel omdat de thumbnail van de cover me daartoe uitnodigde. Het is triestig, maar het is waar.

Maar het is dus -deze keer dan toch- meegevallen, en hoe. The Yiddish Policemen’s Union gaat uit van een alternatieve werkelijkheid waar er in 1941 in Alaska een veilige haven voor Joodse vluchtelingen werd gecreëerd. Een tijdelijke Joodse vrijstaat voor 60 jaar, in het district Sitka. Dat plan berust op realiteit. Er is daarvoor écht een wetsvoorstel ingediend, maar dat werd weggestemd. In het boek is het door de moord op een parlementslid wel doorgegaan. Hierdoor zijn veel meer Joden uit Europa kunnen ontsnappen, heeft de holocaust maar twee miljoen levens geëist en was nazi-Duitsland in staat om de Sovjet-Unie te verslaan. Berlijn werd pas in ‘46 vernietigd, en wel door een nucleair bombardement. Bovendien heeft de staat Israël maar een korte tijd bestaan na een bloedige onafhankelijkheidsoorlog. Kennedy werd ook nooit vermoord, maar trouwde met Marilyn Monroe.

De Joodse vrijstaat in het boek ligt in het district Sitka, een godvergeten uithoek van Alaska. Het alternatieve Sitka ademt een sfeer van vergane Oost-Europese glorie uit Praag of Warschau, die verscheept is naar een inderhaast opgetrokken plaatstalen gedrocht in de sneeuw. De Sitka-Joden hebben dan ook de bijnaan The Frozen Chosen.

Het boek is geschreven als een hard boiled detectiveroman, met in de hoofdrol een anti-autoritaire politieman aan de drank: Meyer Landsman. Die moet de moord onderzoeken op een junk, die achteraf een potentiële Messias blijkt te zijn. Het verhaal speelt zich af twee maanden voor de zogenaamde ‘Reversion’: het moment waarop het district Sitka weer een volwaardig onderdeel wordt van de Verenigde Staten. Het lot van de Joden die er wonen -en dat zijn geen Amerikaanse staatsburgers- is dan ook erg onzeker. Alle moordzaken moeten in die twee maanden ‘afgerond’ worden, op wat voor manier dan ook. De ex-vrouw van Landsman blijkt bovendien plots gepromoveerd te zijn en is nu zijn overste, die de overgang naar Amerikaans bestuur moet coördineren.

Michael Chabon schrijft krachtig en gebald proza, en hanteert perfect de stijl van de klassieke Amerikaanse detectiveroman. Hij voegt daar ook een grote dosis Joodse zelfrelativering aan toe, en dat maakt dat de roman geen saaie stijloefening wordt. Hoofdpersonage Meyer Landsman rijdt bijvoorbeeld rond in een Chevelle Super Sport uit ‘71. Die heeft in enorme onbeschaamde chromen letters ‘SS’ op de radiator staan, wat aardig wat wenkbrouwen doet fronsen in het Chassidische district van Sitka. Het boek barst van dat soort fijne details die het plotgerichte verhaal kruiden. Maar Chabon verstaat de kunst om het ritme niet te laten verslappen en houdt strak de pas in het verhaal.

The Yiddish Policemen’s Union leest als een trein (ook in de trein), het enige nadeel is dat je wat thuis moet zijn in de Jiddische cultuur om bepaalde personages en termen te kunnen plaatsen. Achteraan het boek is een handig lexicon opgenomen met een verklarende woordenlijst, maar dat heb ik helaas pas nadien ontdekt, het had me aardig wat giswerk kunnen besparen.

Het boek is ook in het Nederlands vertaald en heet dan De Jiddische politiebond.