Automaton

Je houdt ervan of je haat ‘m, de recentste film van Jaco Van Dormael. Mr. Nobody is een combinatie van Kurt Vonnegut, Michel Gondry, Philip K. Dick en een paar snuifjes Soderberg en Paul Auster. Op Wikipedia staat ‘ie als ‘Science Fiction film’, maar dat is misleidend. Slaughterhouse 5 is ook Science Fiction, op een bepaalde manier, net als Eternal Sunshine of the Spotless Mind.

Het verhaal gaat over een man van 117 in het jaar 2092: Nemo Nobody. De laatste normale sterveling, want in het jaar 2092 ondergaat iedereen een telomerase-behandeling waardoor je onsterfelijk bent, tenminste tot je even niet uitkijkt bij het oversteken. Niemand weet wie Nemo Nobody precies is en wat zijn voorgeschiedenis is. De man zelf schijnbaar evenmin, zijn geheugen laat hem danig in de steek. Een arts (psychiater, vermoed ik) en journalist proberen de enige echte waarheid te achterhalen, zonder veel resultaat.

De hele film krijg je een afwisseling van mogelijke keuzes die Nemo in zijn leven had kunnen maken, en de kleine en grote gevolgen daarvan. Herinnering, fantasie en realiteit zijn niet van elkaar te onderscheiden. Wat ‘echt’ is en wat niet doet er eigenlijk niet toe. Het gaat ‘m om de onvoorspelbaarheid en de intensiteit van het leven zelf. Terloops worden ook even begrippen uit de fysica als snaartheorie en het entropisch principe kort uitgelegd.

Het is, naar eigen zeggen, de meest eigenzinnige film van Van Dormael, en daar kan ik best inkomen. Dit is het soort verhaal dat je alleen als filmmaker kan bedenken. Wat is het echte leven, en wat is ‘maar cinema‘? En maakt dat eigenlijk iets uit, op kosmische schaal? Filosofische bespiegelingen alom. In verschillende van de verhaallijnen is Nemo ook een (amateur-)SF-schrijver, dus je zou kunnen stellen dat heel de film een verhaal is waarin de personages zich afvragen of ze echt bestaan.

Mr. Nobody is met een budget van € 39.000.000 de duurste Belgische film ooit. Dat zulks menig snobistisch cultuurminner de neus doet ophalen, bleek ook bij de Kalliopee-vertoning. ‘Te Amerikaans’. ‘Ik zie liever een film met een kleiner budget’. Dat soort reacties. Arm Vlaanderen, denk ik dan, waar (valse) bescheidenheid altijd de norm moet zijn. Nu ben ik ook geen fan van films waar de geldsmosserij vanaf druipt, maar een film veroordelen omdat ‘ie veel geld gekost heeft, gaat me toch te ver. In het geval van Mr. Nobody is het budget duidelijk goed besteed. Effecten die sfeer en plot ondersteunen, episch wanneer het episch moet zijn en klein wanneer dat mooier is, én acteurs die elke euro waard zijn: Jared Leto (Requiem for a dream), Diane Kruger (Inglourious Basterds) en Sarah Polley (eXistenZ), onder andere. Die films geven meteen ook ongeveer aan wat je van Mr. Nobody kan verwachten.

Alleen het einde is misschien wat té uitleggerig, maar dat ga ik hier niet uitleggen, ah nee. Je moet maar gaan kijken, de volle 137 minuten.

Donderdag heb ik de nieuwste film van Michael Haneke gezien: Das Weiße Band.

Een bevreemdende, beladen, quasi muziekloze film over de oorsprong van het kwaad. Haarscherpe montage, perfect afgemeten acteerprestaties en een prachtige fotografie. Kortom, een ideale donderdagavond, zo alles bij elkaar.

Het verhaal speelt zich af in een Noordduits dorp in 1913, vlak voor de Eerste Wereldoorlog. Haneke onderzoekt met de film waar de oorsprong ligt van de halve eeuw terreur en geweld na 1914. Hij woelt en graaft in de duistere kanten van De Mens (heus niet alleen Den Duits) naar hoe het kwaad in het algemeen begint, want deze film reikt verder dan de twee Wereldoorlogen, tot aan Vietnam, Srebrenica, elf september, Palestina, Rwanda, Guantánamo, …

In het dorp doen zich een aantal vreemde misdaden voor. Het paard van de dokter wordt ten val gebracht door een onzichtbare struikeldraad. Een schuur wordt in brand gestoken. Een mentaal gehandicapt kind wordt zwaar mishandeld en in het bos vastgebonden. Een vrouw heeft een ‘arbeidsongeval’.

Een belangrijke rol is weggelegd voor kinderen en hoe zij via hun omgeving kunnen opgroeien tot onmensen. Letterlijk de oorsprong van het kwaad, dus. Haneke heeft zevenduizend kinderen gecast en daaruit de dertig belangrijkste kinderrollen gekozen. Ze zijn dan ook allemaal perfect in hun rol, ze bepalen bij uitstek de sfeer en de spanning van de film.

Genadeloos doorprikt Haneke het idee van de kinderlijke onschuld. Het is een publiek geheim dat kinderen ongekend wreed kunnen zijn. De kinderen in deze film geven je koude rillingen, en tegelijk zijn ze meelijwekkend omdat ze slachtoffer zijn van de omstandigheden. De kinderen in deze film zijn de bruinhemden die twintig jaar later door de straten van Berlijn zullen marcheren.

Het is ook een anti-religieuze film, zeker het soort religiositeit dat wentelt in zonde, boete, deugd, (on)reinheid, lijden, enzovoort. Het gezin van de dominee is koud, hard en liefdeloos. ’s Mans kinderen sidderen en beven voor de toorn van hun vader die van hen de absolute deugd verwacht. De titel van de film verwijst naar het witte lint dat de kinderen om hun arm moeten dragen als herinnering aan hun onschuld, om hen voor bekoringen te bewaren. Een schuldcomplex als opvoedstrategie, kortom. De kinderen werken hun onmacht uit in blinde wreedheid, zo wordt tenminste gesuggereerd. Wat je concreet ziet zijn bescheiden, doodbrave, stille kinderen die nooit lachen. Het geeft je rillingen tot op het bot. De ware toedracht van de misdaden in het dorp wordt nooit onthuld.

Er wordt ook een voice-over gebruikt: de dorpsonderwijzer die het allemaal heeft meegemaakt en tientallen jaren nadien zijn verhaal vertelt. Een ingreep die zelden echt werkt, maar hier wel op z’n plaats is omdat het afstand schept.

De film deed me bij momenten denken aan Dogville en aan Blue Remembered Hills. Vooral de sfeer van die eerste vind je hier ook terug, er zit bovendien ook een voice-over in.

De trailer, die Das Weiße Band eigenlijk geen recht aandoet:

Gisteren bij Kalliopee de meest recente Ang Lee film gezien: Lust | Caution. Net Als Brokeback Mountain winnaar van de Gouden Leeuw in Venetië. En net als Brokeback Mountain ook een prachtige film over een tot mislukken gedoemde relatie. Het verhaal speelt zich af in het bezette Shanghai van 1942 (en Hong Kong in ‘38). Het gaat over de relatie tussen een infiltrante van het verzet (gespeeld door de bloedmooie Wang Tei) en haar doelwit ‘meneer Yi’, gespeeld door Tony Leung Chiu Wai. Een passionele relatie (vandaar de ‘lust’ uit de titel), zo blijkt uit de stomende en expliciete sexscènes.

IMDB noemt het een ’spionagethriller’, maar dat doet de film oneer aan. Het is veel meer dan dat. Wie een soort Chinese Bourne Identity of Bond-kloon verwacht is eraan voor de moeite.

De trailer geeft je al een voorsmaakje:

Vanavond een geweldige film gezien met Kalliopee: Die Fälscher (Stefan Ruzowitzky, Oostenrijk 2006). Beste buitenlandse film bij de jongste Oscars en Grote Prijs voor Beste Film op het filmfestival van Gent. Kwaliteit dus.

De achtergrond van het verhaal is Operation Berhnard, de grootste en succesvolste valsemunterij in de geschiedenis, uitgevoerd door concentratiekamp-gevangenen. Het is een bijna ongelooflijk verhaal over de waanzin van de nazi-oorlogsmachine en de verscheurende keuzes waar ze mensen voor plaatst. Dé vraag: wat zou jij doen? De grens tussen in (relatieve) weelde leven en als een hond afgemaakt worden is doorheen de film flinterdun.

Voor wie heel die holocaust stilaan een ver-van-mijn-bed-show aan het worden is, een bezoek aan het heel erg echte Breendonk zal je wakkerschudden.